Opgelegde taken vanuit het rijk met onvoldoende rijksmiddelen
ID
192
Datum indiening
20-10-2026
Onderwerp
Opgelegde taken vanuit het rijk met onvoldoende rijksmiddelen
Gevraagd door
PRD
Oorspronkelijke vragen
We ontvangen rijksmiddelen ter bekostiging van opgelegde taken vanuit de rijksoverheid. Welke uitgaven doen we in dit verband als gemeente die aangevuld moeten worden met eigen middelen om te kunnen voldoen aan de overgehevelde taken vanuit het rijk waaraan we moeten voldoen?
Vragen inclusief beantwoording
Vraag:
“We ontvangen rijksmiddelen ter bekostiging van opgelegde taken vanuit de rijksoverheid. Welke uitgaven doen we in dit verband als gemeente die aangevuld moeten worden met eigen middelen om te kunnen voldoen aan de overgehevelde taken vanuit het rijk waaraan we moeten voldoen?”
Antwoord:
Deze vraag is niet te beantwoorden. De gemeente ontvangt via het Gemeentefonds en diverse specifieke uitkeringen middelen van het rijk voor de uitvoering van haar wettelijke en niet wettelijke taken en gedecentraliseerde verantwoordelijkheden.
De inkomsten die de gemeente via het gemeentefonds ontvangt zijn vrij te besteden (algemene middelen). Dit betekent echter ook dat de middelen niet één op één zijn gekoppeld aan specifieke (wettelijke) taken.
Daarnaast ontvangt de gemeente inkomsten die uitsluitend aan een specifiek doel besteed mogen worden. Deze inkomsten maken onderdeel uit van de baten die per programma zijn opgenomen in de tabel 'Wat gaat dat kosten?'.
Ons uitgangspunt is dat we nieuwe wettelijke taken uitvoeren met de middelen die we daarvoor ontvangen. Wanneer we een nieuwe wettelijke taak krijgen, ontvangen we vaak middelen via het Gemeentefonds voor deze ‘taakmutatie’. Op het moment dat we deze middelen voor het eerst ontvangen, is dit bedrag zichtbaar in de mei- of septembercirculaire. Daarna gaan deze middelen mee in de reguliere verdeling van het gemeentefonds en is de omvang van het bedrag dat we krijgen voor een specifieke taak niet meer zichtbaar.
Wel is inzichtelijk op welke beleidsterreinen de totale gemeentelijke lasten hoger zijn dan de hiervoor ontvangen rijksmiddelen en specifieke uitkeringen.
Dit is af te leiden uit de saldi in saldi in de tabel 'Wat gaat dat kosten?'. Voor zover de lasten de baten overstijgen, wordt het verschil gedekt uit de algemene middelen van de gemeente (de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de belastinginkomsten).
Daarnaast publiceert de rijksoverheid vergelijkende cijfers tussen de uitgaven van een gemeente en de algemene uitkering die we ontvangen. https://findo.nl/begrotingsanalyse/GM0274/clusters Dit geeft een indicatie, maar zegt nog niets over wettelijke en niet-wettelijke taken. Zo ontvangen we via het gemeentefonds geld via het cluster sport, cultuur en recreatie, terwijl dat geen wettelijke taken zijn.
Verder is het goed om te bedenken dat de gemeente binnen de wettelijke kaders vaak ruimte heeft om zelf keuzes te maken over de wijze waarop overgehevelde taken worden uitgevoerd. Zo kunnen gemeenten verschillen in het gewenste voorzieningenniveau, de kwaliteit van dienstverlening, de mate van inzet en de organisatie van de uitvoering. Ook kan de locatie van een gemeente bepalend zijn voor de omvang van de kosten. Onderwijshuisvesting zal bijvoorbeeld duurder zijn in Amsterdam dan in Groningen. Deze factoren hebben invloed op de kosten. Daardoor is niet altijd eenduidig vast te stellen in welke mate een eventueel tekort op een taakgebied wordt veroorzaakt door onvoldoende rijksmiddelen of door lokale beleidskeuzes.
